19 Şubat 2020 Çarşamba   

 Gündem

 Bu Hafta

 Kitaplar

Özgeçmiş

Yazı Arşivi

Fotoğraflar

Sık Sorulan Sorular

 
 Hulki Cevizoglu Yazilar

1 Şubat 2018 Perşembe
Ceviz Kabuğu

DNA SPREYİ İLE ADLİ İŞARETLEME (Adli Damga)

Popüler Bilim Dergisi,
Sayı: 259, Şubat-Mart 2018, s. 4-7.

Hulki CEVİZOĞLU
Çoklu Bilimci
(Sosyolog, Sosyal Psikolog, Felsefeci, Gazeteci-Yazar)


Dünyada yeni bir gelişme yaşanıyor. Ben de bu “sosyal gerçek” ile yılbaşı tatili nedeniyle bulunduğum Avrupa’da tesadüfen karşılaştım (Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı?). Türkiye’de henüz bilinmediği için gündeme gelmeyen, hakkında bilimsel makale yazılmayan, bilimsel toplantılarda konu edilmeyen ya da televizyon tartışmalarında duyulmayan önemli bir “sosyal gerçek” ile karşı karşıyayız. Bu sosyolojik gelişme aynı zamanda bireysel, sosyal ve adli psikoloji alanlarını, suç bilimini (kriminolojiyi), felsefeyi ve etik kuralları ilgilendiriyor.

İşin özü şu: DNA spreyi ile insanları işaretleme!

Buna yabancılar “adli işaretleme” diyor. Ben “adli damgalama” (forensic stigma) demenin daha uygun olduğunu düşünüyorum, hatta “sosyal damgalama.” Çünkü, bireyler ilk aşamada biyolojik (kimyasal) olarak, sonra da otorite (polis) tarafından damgalanıyor. Durumun toplumsallaşması, toplum tarafından duyulması ile de toplumsal olarak ötekileştirilip, damgalanmış oluyor. Adli damgalama, toplumsal bir damga ya da sosyal psikolojideki ifadesi ile geçici ostrakismos (sosyal olarak dışlanan kişi) durumuna geliyor.
Sistem nasıl çalışıyor?
Durumun böyle olmadığını savunanlar ve onlara verilen yanıtları, tartışmayı sona bırakıp, sistemin, yeni “sosyal gerçekliğin” nasıl işlediğini açıklayalım:
Avrupa’nın bazı ülkelerinde pilot bölgeler (uygulama alanları) seçilmiş. Buralardaki olası “basit” hırsızlıkları azaltmak için sokaklara, binalara, dükkanlara görünmez biçimde DNA spreyi püskürtme sistemleri kurulmuş. Diyelim ki, o bölgede “fark edilen” bir hırsızlık oldu, dükkân sahibi alarm düğmesine bastı. O anda bölgeye renksiz ve kokusuz DNA spreyi püskürtülüyor. Tabii, hırsız fark edilmeden çalarsa sistem çalışmayacak. Önce çalacak, sonra fark edilecek ve “kaçacak.” Ama o anda, pilot bölgenin tümüne sprey sıkılmış olacak. Yani, yüzlerce masum insan da “DNA spreyi ile işaretlenmiş” olacak!
Bu uygulama farklı biçimde de gerçekleşebiliyor. Kimi mağazalar, çalınması olası ürünlerini önceden DNA sprey ile işaretliyorlar. Buna “DNA duşu” da deniyor. Yani, burada özne olan insan değil nesne olan eşyalar işaretleniyor. Bu sprey (sıvı), sentetik olması nedeniyle SDNA olarak da adlandırılıyor.
Bu sprey çıplak gözle görülmüyor. Polis UV (ultraviyole) ışık ile görüyor. Olay yerine gelen polis, çevreyi UV ışık ile tarıyor ve “işaretlenenleri” yakalıyor.
DNA sıvısının bireylerin üzerinde (teninde), elbiselerinde ve çalınan/çalınmayan (önceden işaretlenmiş mal) üzerinde haftalarca kalabildiği iddia ediliyor.

Özel Tabelalar

Pilot bölgelere caydırıcı olsun diye trafik tabelalarına benzer biçimde (ama mavi değil turuncu renkte) “DNA-Spray” tabelaları konulmuş durumda. Farklı tabelalarda şunlar yazıyor:

“Polis -
HIRSIZLIK ÖNLEME -
DNA SEÇME -
Çalarsan, İşaretlenirsin”

Ya da;

“DNA sprey ile korunan alan - Polis”

Nerelerde Uygulanıyor?

Şimdilik, DNA spreyinin uygulandığı “bilinen” alanlar şunlar:
- Göçmen mahalleri ve suçun kol gezdiği “suç yoğun” bölgelerde.
- Bazı fast-food (McDonalds gibi) dükkânlarında.
- Erasmus Üniversitesi’nde. (4.000’den fazla bilgisayar işaretlenmiş durumda).
- Bazı bilgisayar ve elektronik eşya satan mağazalarda. (Cihazları spreyle işaretlenmiş durumda).
- Bazı demiryollarında. (Çalınmasını engellemek için bakır ve fiber optik kabloların üzerine sıkılarak).

Etik Tartışma ve Karşı Gelişmeler

DNA spreyi ile “işaretlenme”, kesin kanıt olup olmadığı tartışıldığı için, henüz tek başına tutuklanma nedeni sayılmıyor. Şimdilik, polis tarafından incelenip sorguya çekilecek kişi listesine girmek anlamına geliyor. Yanlış alarmlar ise, yüzlerce masum insanın bir anda yanlışlıkla işaretlenmesine de yol açıyor. Alarm doğru da olsa, suçun faili bir kişi iken örneğin bin kişi failmiş gibi hedef oluyor.
Ayrıca, önceden, çalınması kolay nesnelerin (eşyaların) DNA sprey ile görünmez biçimde işaretlemesinde de sıkıntı bulunuyor. Şöyle ki, o eşyalardan birini parasıyla satın alan kişiye de sprey farkında olmadan bulaşmış olacak. Bunun da çok etik bir davranış olduğunu söylemek zor.
Ancak, bireyin “iradesi dışında” böyle bir biyolojik-kimyasal uygulamaya maruz kalması insan haklarına aykırı. Bu aynı zamanda, kişinin DNA’sının başkaları tarafından, üstelik kuşkulu bir nedenle ele geçirilmesi anlamına geliyor. Bu DNA’lar, kişinin kendisine karşı ya da kötü bir amaçla da kullanılma tehlikesi taşıyor.
İşin bir başka ve belki de en tehlikeli boyutu, DNA spreyine maruz kalanların nasıl bir etki ile karşılaşacakları noktası. Çünkü bir iddiaya göre, sentetik de olsa bu sprey insan DNA’sı ile özdeş. Bu uygulama insanın kendi DNA yapısını etkiliyor mu, kalıcı bir değişikliğe neden oluyor mu? Bu konuda, henüz herhangi bir bilimsel ya da siyasi otorite tarafından inandırıcı bir açıklama yapılmış olmasa da, spreyin aşırı karbon içermesi nedeniyle, kanser tehlikesine dikkat çekiliyor. Türkiye’de bilim ve medya dünyası da olayın üzerine gidecek durumda olmadığı için, özellikle yurt dışında böyle bir durumla karşılaşacak masum insanlarımızın ne olacağı hakkında bilgimiz yok.
DNA spreyini savunanlara göre, suç oranlarında hızlı düşüşler gözlenmiştir.
Bir başka gelişme ise pek çok konuda olduğu gibi diyalektik biçimde “karşıtının” ortaya çıkmasıdır. Artık, “DNA izini silen spreylerin” reklamları da yapılmaya başlanmıştır.

KAYNAKLAR

- https://mobile.nytimes.com/2010/10/19/world/europe/19rotterdam.html?referer=https://www.google.nl/, Erişim Tarihi: 12.01.2018.
- http://playtusu.com/haber/2014/05/dna-silen-sprey-gelmistir/, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- https://eksisozluk.com/dna-spray--2744550, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.sabah.de/gundem/2013/7/29/hirsizliga-karsi-dna-spreyi, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.yeniisfikirleri.net/dna-izlerini-silen-gorunmez-sprey/:, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BLVNwcmF5LUFtc3RlcmRhbS5qcGc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BX1NwcmF5X3NpZ25faW5fUENfSG9vZnRzdHJhYXQsX0Ftc3RlcmRhbS5KUEc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.

   
Arkadasima Gonder  Yazdir
 Puanla :
 Puan Durum :
  Düşünce / Yorum
Henüz gönderilmiş Yorum / Düşünce kaydı yoktur.
Düşünce / Yorum Yaz
  Diger Yazilari (Son 15 Yazi)
 17.02.2020 “GÜNDEM EZMESİ”® VE İNSAN YOKSUNLUĞU
 06.02.2020 CEHALET HER ZAMAN KÖLELİĞİ GETİRİR
 02.02.2020 İNTERNET FENOMENİ İLBER ORTAYLI’DAN YENİ AÇIKLAMALAR
 01.02.2020 “GÜNDEM KAYMASI”® VE “TEK BOYUTLU TOPLUM”
 26.01.2020 DEPREMLERİN PSİKOLOJİSİ VE SOSYOLOJİSİ
 25.01.2020 DEPREM VE RİTÜEL
 20.01.2020 ECEVİTLER VE ÖRGÜTÇÜLÜK
 19.01.2020 “OKUMADIĞINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER”
 13.01.2020 KUTUP KADINLAR®
 11.01.2020 RETORİĞİN BÜYÜSÜ, İNSANLIĞIN ÖLÜMÜ!
 05.01.2020 ÜMMET ZALİM İŞBİRLİĞİ
 04.01.2020 ORDU GÖNDERMEK VE SERSERİLİK!
 29.12.2019 “Kanal İstanbul”: TEK DÜNYA DEVLETİ PROJESİ
 23.12.2019 İSTİKLAL SOSYOLOJİSİ
 21.12.2019 Hablemitoğlu Suikastı ve MEDYATİK BENLİK®
  08.02.2020 14:08:00
Kenan Koraltan
Sevgili Cevizoğlu eski Cumhuriyet dönemi denizcilik bakan...

08.02.2020 01:04:00
Muzaffer BAŞ
Merhaba. Belki ben yeterince takipçi olamadım ama progra...

08.02.2020 00:51:00
İsim vermek istemiyorum
Hulki bey, cockpltte kuleyle konuşan kaptan ise uçağı uçu...

08.02.2020 00:47:00
İlker Keskin
Programı ilgiyle izliyorum. Övgün Ahmet hocama Jeofizik m...

08.02.2020 00:41:00
seyfettin sönmez
Sayın Hulki Cevizoğlu, Uçak kazası ile ilgili olarak b...

08.02.2020 00:34:00
HAKKI YALCIN
Kusura bakmayın, tweet atamadım. Youtube ve benzeri sitel...

08.02.2020 00:33:00
Mete ölç
Sabiha gökçendeki uçak kazası ile ilgili acaba emergency ...

08.02.2020 00:10:00
mehmet özeriç
Ne çok uğraşıyorsunuz uçağın inişi sırasında yanma var m...

08.02.2020 00:09:00
Mustafa salman
İyi akşamlar, Dünya genelinde meydana gelen uçak kazalar...

08.02.2020 00:06:00
Özden Düzgün
Sayın Hulki bey iyi yayınlar dilerim.. Uçakta yangın va...

 
 Site Ici Hizli Arama
 

  İletişim Kulübü
E-Posta :
Şifre :
    Beni Hatırla
   

  Yeni Kayıt  Şifremi Unuttum

 
Gizlilik SözleşmesiTelif Bilgisi
Son Güncelleme : 19 Şubat 2020 Çarşamba
Tüm Hakları Ceviz Kabuğu'na aittir 1994-2020 © İzinsiz alıntı yapılamaz.
Tasarım & Kod : GDTC