21 Eylül 2019 Cumartesi   

 Gündem

 Bu Hafta

 Kitaplar

Özgeçmiş

Yazı Arşivi

Fotoğraflar

Sık Sorulan Sorular

 
 Hulki Cevizoglu Yazilar

1 Şubat 2018 Perşembe
Ceviz Kabuğu

DNA SPREYİ İLE ADLİ İŞARETLEME (Adli Damga)

Popüler Bilim Dergisi,
Sayı: 259, Şubat-Mart 2018, s. 4-7.

Hulki CEVİZOĞLU
Çoklu Bilimci
(Sosyolog, Sosyal Psikolog, Felsefeci, Gazeteci-Yazar)


Dünyada yeni bir gelişme yaşanıyor. Ben de bu “sosyal gerçek” ile yılbaşı tatili nedeniyle bulunduğum Avrupa’da tesadüfen karşılaştım (Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı?). Türkiye’de henüz bilinmediği için gündeme gelmeyen, hakkında bilimsel makale yazılmayan, bilimsel toplantılarda konu edilmeyen ya da televizyon tartışmalarında duyulmayan önemli bir “sosyal gerçek” ile karşı karşıyayız. Bu sosyolojik gelişme aynı zamanda bireysel, sosyal ve adli psikoloji alanlarını, suç bilimini (kriminolojiyi), felsefeyi ve etik kuralları ilgilendiriyor.

İşin özü şu: DNA spreyi ile insanları işaretleme!

Buna yabancılar “adli işaretleme” diyor. Ben “adli damgalama” (forensic stigma) demenin daha uygun olduğunu düşünüyorum, hatta “sosyal damgalama.” Çünkü, bireyler ilk aşamada biyolojik (kimyasal) olarak, sonra da otorite (polis) tarafından damgalanıyor. Durumun toplumsallaşması, toplum tarafından duyulması ile de toplumsal olarak ötekileştirilip, damgalanmış oluyor. Adli damgalama, toplumsal bir damga ya da sosyal psikolojideki ifadesi ile geçici ostrakismos (sosyal olarak dışlanan kişi) durumuna geliyor.
Sistem nasıl çalışıyor?
Durumun böyle olmadığını savunanlar ve onlara verilen yanıtları, tartışmayı sona bırakıp, sistemin, yeni “sosyal gerçekliğin” nasıl işlediğini açıklayalım:
Avrupa’nın bazı ülkelerinde pilot bölgeler (uygulama alanları) seçilmiş. Buralardaki olası “basit” hırsızlıkları azaltmak için sokaklara, binalara, dükkanlara görünmez biçimde DNA spreyi püskürtme sistemleri kurulmuş. Diyelim ki, o bölgede “fark edilen” bir hırsızlık oldu, dükkân sahibi alarm düğmesine bastı. O anda bölgeye renksiz ve kokusuz DNA spreyi püskürtülüyor. Tabii, hırsız fark edilmeden çalarsa sistem çalışmayacak. Önce çalacak, sonra fark edilecek ve “kaçacak.” Ama o anda, pilot bölgenin tümüne sprey sıkılmış olacak. Yani, yüzlerce masum insan da “DNA spreyi ile işaretlenmiş” olacak!
Bu uygulama farklı biçimde de gerçekleşebiliyor. Kimi mağazalar, çalınması olası ürünlerini önceden DNA sprey ile işaretliyorlar. Buna “DNA duşu” da deniyor. Yani, burada özne olan insan değil nesne olan eşyalar işaretleniyor. Bu sprey (sıvı), sentetik olması nedeniyle SDNA olarak da adlandırılıyor.
Bu sprey çıplak gözle görülmüyor. Polis UV (ultraviyole) ışık ile görüyor. Olay yerine gelen polis, çevreyi UV ışık ile tarıyor ve “işaretlenenleri” yakalıyor.
DNA sıvısının bireylerin üzerinde (teninde), elbiselerinde ve çalınan/çalınmayan (önceden işaretlenmiş mal) üzerinde haftalarca kalabildiği iddia ediliyor.

Özel Tabelalar

Pilot bölgelere caydırıcı olsun diye trafik tabelalarına benzer biçimde (ama mavi değil turuncu renkte) “DNA-Spray” tabelaları konulmuş durumda. Farklı tabelalarda şunlar yazıyor:

“Polis -
HIRSIZLIK ÖNLEME -
DNA SEÇME -
Çalarsan, İşaretlenirsin”

Ya da;

“DNA sprey ile korunan alan - Polis”

Nerelerde Uygulanıyor?

Şimdilik, DNA spreyinin uygulandığı “bilinen” alanlar şunlar:
- Göçmen mahalleri ve suçun kol gezdiği “suç yoğun” bölgelerde.
- Bazı fast-food (McDonalds gibi) dükkânlarında.
- Erasmus Üniversitesi’nde. (4.000’den fazla bilgisayar işaretlenmiş durumda).
- Bazı bilgisayar ve elektronik eşya satan mağazalarda. (Cihazları spreyle işaretlenmiş durumda).
- Bazı demiryollarında. (Çalınmasını engellemek için bakır ve fiber optik kabloların üzerine sıkılarak).

Etik Tartışma ve Karşı Gelişmeler

DNA spreyi ile “işaretlenme”, kesin kanıt olup olmadığı tartışıldığı için, henüz tek başına tutuklanma nedeni sayılmıyor. Şimdilik, polis tarafından incelenip sorguya çekilecek kişi listesine girmek anlamına geliyor. Yanlış alarmlar ise, yüzlerce masum insanın bir anda yanlışlıkla işaretlenmesine de yol açıyor. Alarm doğru da olsa, suçun faili bir kişi iken örneğin bin kişi failmiş gibi hedef oluyor.
Ayrıca, önceden, çalınması kolay nesnelerin (eşyaların) DNA sprey ile görünmez biçimde işaretlemesinde de sıkıntı bulunuyor. Şöyle ki, o eşyalardan birini parasıyla satın alan kişiye de sprey farkında olmadan bulaşmış olacak. Bunun da çok etik bir davranış olduğunu söylemek zor.
Ancak, bireyin “iradesi dışında” böyle bir biyolojik-kimyasal uygulamaya maruz kalması insan haklarına aykırı. Bu aynı zamanda, kişinin DNA’sının başkaları tarafından, üstelik kuşkulu bir nedenle ele geçirilmesi anlamına geliyor. Bu DNA’lar, kişinin kendisine karşı ya da kötü bir amaçla da kullanılma tehlikesi taşıyor.
İşin bir başka ve belki de en tehlikeli boyutu, DNA spreyine maruz kalanların nasıl bir etki ile karşılaşacakları noktası. Çünkü bir iddiaya göre, sentetik de olsa bu sprey insan DNA’sı ile özdeş. Bu uygulama insanın kendi DNA yapısını etkiliyor mu, kalıcı bir değişikliğe neden oluyor mu? Bu konuda, henüz herhangi bir bilimsel ya da siyasi otorite tarafından inandırıcı bir açıklama yapılmış olmasa da, spreyin aşırı karbon içermesi nedeniyle, kanser tehlikesine dikkat çekiliyor. Türkiye’de bilim ve medya dünyası da olayın üzerine gidecek durumda olmadığı için, özellikle yurt dışında böyle bir durumla karşılaşacak masum insanlarımızın ne olacağı hakkında bilgimiz yok.
DNA spreyini savunanlara göre, suç oranlarında hızlı düşüşler gözlenmiştir.
Bir başka gelişme ise pek çok konuda olduğu gibi diyalektik biçimde “karşıtının” ortaya çıkmasıdır. Artık, “DNA izini silen spreylerin” reklamları da yapılmaya başlanmıştır.

KAYNAKLAR

- https://mobile.nytimes.com/2010/10/19/world/europe/19rotterdam.html?referer=https://www.google.nl/, Erişim Tarihi: 12.01.2018.
- http://playtusu.com/haber/2014/05/dna-silen-sprey-gelmistir/, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- https://eksisozluk.com/dna-spray--2744550, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.sabah.de/gundem/2013/7/29/hirsizliga-karsi-dna-spreyi, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.yeniisfikirleri.net/dna-izlerini-silen-gorunmez-sprey/:, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BLVNwcmF5LUFtc3RlcmRhbS5qcGc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BX1NwcmF5X3NpZ25faW5fUENfSG9vZnRzdHJhYXQsX0Ftc3RlcmRhbS5KUEc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.

   
Arkadasima Gonder  Yazdir

Okunma : 2799 Kisi

 Puanla :
 Puan Durum :
  Düşünce / Yorum
Henüz gönderilmiş Yorum / Düşünce kaydı yoktur.
Düşünce / Yorum Yaz
  Diger Yazilari (Son 15 Yazi)
 16.09.2019 YAPAY ZEKÂ VE GELECEK (Okuma : 180 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 15.09.2019 PALAVRA BİLİMİ (Okuma : 659 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 09.09.2019 “MUKADDES BİR CEREYAN” OLARAK SİVAS KONGRESİ (Okuma : 474 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 08.09.2019 DİLENCİDE “EMEK” VE “ALINTERİ” (Okuma : 526 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 02.09.2019 MUHAYYEL BÜTÜNLÜK! (Okuma : 414 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 01.09.2019 TOPLUMSAL DİSİPLİN MEKANİZMASI OLARAK KADIN BEDENİ (Okuma : 1038 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 30.08.2019 97. Yıldönümünde bilinmeyen gerçek: BÜYÜK ZAFERE SİYASET ENGELİ… (Okuma : 273 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 25.08.2019 ŞİDDETİN PSİKOSOSYAL DİNAMİĞİ (Okuma : 658 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 19.08.2019 DEVRİMCİNİN ÇOCUĞU OLMAZ! (Okuma : 2440 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 18.08.2019 Pazar Yazıları (Okuma : 539 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 12.08.2019 TEKNOLOJİK VAHŞİ (Okuma : 1232 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 04.08.2019 EPİSTEME: ANAYASA PROFESÖRÜ İLE DİYALOG DENEMESİ (Okuma : 961 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 04.08.2019 Pazar Yazıları: “İNCE MEMED”DE HATA MI? (Okuma : 848 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 29.07.2019 NATO’nun bizi savunma mecburiyeti var mı? İŞTE BELGESİ! (Okuma : 636 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 28.07.2019 Ceviz Kabuğu – PAZAR YAZILARI (Okuma : 852 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
  06.09.2019 22:53:00
Oktay Yenicerioglu
Sayın cevizoğlu, Doğru söylemek İslam fıtratına ters....

28.08.2019 14:22:00
Mehmet Can Yılmaz
Sayın Hulki Ağabey, Yanlış bilmiyorsam 2001 yılında Sayı...

27.08.2019 03:38:00
Sefa Ozcan
Yayin hayatiniz baki olsun..Nuray Mert hanimi programiniz...

23.08.2019 11:32:00
Gökhan Kurttepe
Hulki Bey Merhaba Bilindiği üzere ülkemizde de 2007 yı...

16.08.2019 23:08:00
ÖZGÜR ERDOĞAN
Big bang kanitlandi: http://bit.ly/2KSKWlr

13.08.2019 23:48:00
Ilgaz Öcal
Merhaba Programı YouTube üzerinden takip etmekteyiz. 2...

13.08.2019 14:32:00
Füsun günersu
Ceviz kabuğu programını tekrar istiyorum ve Yakup Denizi...

31.07.2019 21:34:00
Yüksel Tamer
İyi çalışmalar. Son zamanlarda Youtube kanalındaki açıkla...

26.07.2019 23:21:00
BETÜL ADATEPE
NE MUTLU TURKÜM, NE MUTLU ATATURKÇÜRÜK DİYENE 128150 Sn.....

22.07.2019 01:29:00
Mehmet Aydoğdu
Sayın Cevizoğlu 22 Temmuz 2019 tarihli köşe yazınızı oku...

 
 Site Ici Hizli Arama
 

  İletişim Kulübü
E-Posta :
Şifre :
    Beni Hatırla
   

  Yeni Kayıt  Şifremi Unuttum

 
Gizlilik SözleşmesiTelif Bilgisi
Son Güncelleme : 21 Eylül 2019 Cumartesi
Tüm Hakları Ceviz Kabuğu'na aittir 1994-2019 © İzinsiz alıntı yapılamaz.
Tasarım & Kod : GDTC