20 Ağustos 2018 Pazartesi   

 Gündem

 Bu Hafta

 Kitaplar

Özgeçmiş

Yazı Arşivi

Fotoğraflar

Sık Sorulan Sorular

 
 Hulki Cevizoğlu Yazılar

1 Şubat 2018 Perşembe
Ceviz Kabuğu

DNA SPREYİ İLE ADLİ İŞARETLEME (Adli Damga)

Popüler Bilim Dergisi,
Sayı: 259, Şubat-Mart 2018, s. 4-7.

Hulki CEVİZOĞLU
Çoklu Bilimci
(Sosyolog, Sosyal Psikolog, Felsefeci, Gazeteci-Yazar)


Dünyada yeni bir gelişme yaşanıyor. Ben de bu “sosyal gerçek” ile yılbaşı tatili nedeniyle bulunduğum Avrupa’da tesadüfen karşılaştım (Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı?). Türkiye’de henüz bilinmediği için gündeme gelmeyen, hakkında bilimsel makale yazılmayan, bilimsel toplantılarda konu edilmeyen ya da televizyon tartışmalarında duyulmayan önemli bir “sosyal gerçek” ile karşı karşıyayız. Bu sosyolojik gelişme aynı zamanda bireysel, sosyal ve adli psikoloji alanlarını, suç bilimini (kriminolojiyi), felsefeyi ve etik kuralları ilgilendiriyor.

İşin özü şu: DNA spreyi ile insanları işaretleme!

Buna yabancılar “adli işaretleme” diyor. Ben “adli damgalama” (forensic stigma) demenin daha uygun olduğunu düşünüyorum, hatta “sosyal damgalama.” Çünkü, bireyler ilk aşamada biyolojik (kimyasal) olarak, sonra da otorite (polis) tarafından damgalanıyor. Durumun toplumsallaşması, toplum tarafından duyulması ile de toplumsal olarak ötekileştirilip, damgalanmış oluyor. Adli damgalama, toplumsal bir damga ya da sosyal psikolojideki ifadesi ile geçici ostrakismos (sosyal olarak dışlanan kişi) durumuna geliyor.
Sistem nasıl çalışıyor?
Durumun böyle olmadığını savunanlar ve onlara verilen yanıtları, tartışmayı sona bırakıp, sistemin, yeni “sosyal gerçekliğin” nasıl işlediğini açıklayalım:
Avrupa’nın bazı ülkelerinde pilot bölgeler (uygulama alanları) seçilmiş. Buralardaki olası “basit” hırsızlıkları azaltmak için sokaklara, binalara, dükkanlara görünmez biçimde DNA spreyi püskürtme sistemleri kurulmuş. Diyelim ki, o bölgede “fark edilen” bir hırsızlık oldu, dükkân sahibi alarm düğmesine bastı. O anda bölgeye renksiz ve kokusuz DNA spreyi püskürtülüyor. Tabii, hırsız fark edilmeden çalarsa sistem çalışmayacak. Önce çalacak, sonra fark edilecek ve “kaçacak.” Ama o anda, pilot bölgenin tümüne sprey sıkılmış olacak. Yani, yüzlerce masum insan da “DNA spreyi ile işaretlenmiş” olacak!
Bu uygulama farklı biçimde de gerçekleşebiliyor. Kimi mağazalar, çalınması olası ürünlerini önceden DNA sprey ile işaretliyorlar. Buna “DNA duşu” da deniyor. Yani, burada özne olan insan değil nesne olan eşyalar işaretleniyor. Bu sprey (sıvı), sentetik olması nedeniyle SDNA olarak da adlandırılıyor.
Bu sprey çıplak gözle görülmüyor. Polis UV (ultraviyole) ışık ile görüyor. Olay yerine gelen polis, çevreyi UV ışık ile tarıyor ve “işaretlenenleri” yakalıyor.
DNA sıvısının bireylerin üzerinde (teninde), elbiselerinde ve çalınan/çalınmayan (önceden işaretlenmiş mal) üzerinde haftalarca kalabildiği iddia ediliyor.

Özel Tabelalar

Pilot bölgelere caydırıcı olsun diye trafik tabelalarına benzer biçimde (ama mavi değil turuncu renkte) “DNA-Spray” tabelaları konulmuş durumda. Farklı tabelalarda şunlar yazıyor:

“Polis -
HIRSIZLIK ÖNLEME -
DNA SEÇME -
Çalarsan, İşaretlenirsin”

Ya da;

“DNA sprey ile korunan alan - Polis”

Nerelerde Uygulanıyor?

Şimdilik, DNA spreyinin uygulandığı “bilinen” alanlar şunlar:
- Göçmen mahalleri ve suçun kol gezdiği “suç yoğun” bölgelerde.
- Bazı fast-food (McDonalds gibi) dükkânlarında.
- Erasmus Üniversitesi’nde. (4.000’den fazla bilgisayar işaretlenmiş durumda).
- Bazı bilgisayar ve elektronik eşya satan mağazalarda. (Cihazları spreyle işaretlenmiş durumda).
- Bazı demiryollarında. (Çalınmasını engellemek için bakır ve fiber optik kabloların üzerine sıkılarak).

Etik Tartışma ve Karşı Gelişmeler

DNA spreyi ile “işaretlenme”, kesin kanıt olup olmadığı tartışıldığı için, henüz tek başına tutuklanma nedeni sayılmıyor. Şimdilik, polis tarafından incelenip sorguya çekilecek kişi listesine girmek anlamına geliyor. Yanlış alarmlar ise, yüzlerce masum insanın bir anda yanlışlıkla işaretlenmesine de yol açıyor. Alarm doğru da olsa, suçun faili bir kişi iken örneğin bin kişi failmiş gibi hedef oluyor.
Ayrıca, önceden, çalınması kolay nesnelerin (eşyaların) DNA sprey ile görünmez biçimde işaretlemesinde de sıkıntı bulunuyor. Şöyle ki, o eşyalardan birini parasıyla satın alan kişiye de sprey farkında olmadan bulaşmış olacak. Bunun da çok etik bir davranış olduğunu söylemek zor.
Ancak, bireyin “iradesi dışında” böyle bir biyolojik-kimyasal uygulamaya maruz kalması insan haklarına aykırı. Bu aynı zamanda, kişinin DNA’sının başkaları tarafından, üstelik kuşkulu bir nedenle ele geçirilmesi anlamına geliyor. Bu DNA’lar, kişinin kendisine karşı ya da kötü bir amaçla da kullanılma tehlikesi taşıyor.
İşin bir başka ve belki de en tehlikeli boyutu, DNA spreyine maruz kalanların nasıl bir etki ile karşılaşacakları noktası. Çünkü bir iddiaya göre, sentetik de olsa bu sprey insan DNA’sı ile özdeş. Bu uygulama insanın kendi DNA yapısını etkiliyor mu, kalıcı bir değişikliğe neden oluyor mu? Bu konuda, henüz herhangi bir bilimsel ya da siyasi otorite tarafından inandırıcı bir açıklama yapılmış olmasa da, spreyin aşırı karbon içermesi nedeniyle, kanser tehlikesine dikkat çekiliyor. Türkiye’de bilim ve medya dünyası da olayın üzerine gidecek durumda olmadığı için, özellikle yurt dışında böyle bir durumla karşılaşacak masum insanlarımızın ne olacağı hakkında bilgimiz yok.
DNA spreyini savunanlara göre, suç oranlarında hızlı düşüşler gözlenmiştir.
Bir başka gelişme ise pek çok konuda olduğu gibi diyalektik biçimde “karşıtının” ortaya çıkmasıdır. Artık, “DNA izini silen spreylerin” reklamları da yapılmaya başlanmıştır.

KAYNAKLAR

- https://mobile.nytimes.com/2010/10/19/world/europe/19rotterdam.html?referer=https://www.google.nl/, Erişim Tarihi: 12.01.2018.
- http://playtusu.com/haber/2014/05/dna-silen-sprey-gelmistir/, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- https://eksisozluk.com/dna-spray--2744550, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.sabah.de/gundem/2013/7/29/hirsizliga-karsi-dna-spreyi, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.yeniisfikirleri.net/dna-izlerini-silen-gorunmez-sprey/:, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BLVNwcmF5LUFtc3RlcmRhbS5qcGc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BX1NwcmF5X3NpZ25faW5fUENfSG9vZnRzdHJhYXQsX0Ftc3RlcmRhbS5KUEc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.

   
Arkadaşıma Gönder  Yazdır

Okunma : 1579 Kişi

 Puanla :
 Puan Durum :
  Düşünce / Yorum
Henüz gönderilmiş Yorum / Düşünce kaydı yoktur.
Düşünce / Yorum Yaz
  Diğer Yazıları (Son 15 Yazı)
 13.08.2018 BENLİK SAVAŞLARI (Okuma : 85 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 06.03.2015 SORGULAMA TEKNİKLERİ kitabım "üniversite ders kitabı" oldu (Okuma : 8865 Kişi - Yorum : 1 Mesaj)
 24.07.2014 1 NUMARA KİM? (Okuma : 13274 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 22.07.2014 ATATÜRK OLMASAYDI DA –O- OLURDU! (Okuma : 11155 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 17.07.2014 İNGİLTERE’DEN GELEN CASUS (Okuma : 10145 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 15.07.2014 ÇİĞNENDİ YAZIK, MİLLETİN ÜMMİD-İ BÜLENDİ! (Okuma : 7271 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 10.07.2014 CUMHURBAŞKANI ADAYLARININ İPTALİ! (Okuma : 441003 Kişi - Yorum : 4 Mesaj)
 08.07.2014 POZİSYON AL, BEKLE! (Okuma : 8219 Kişi - Yorum : 1 Mesaj)
 03.07.2014 20 İMZA ŞARTINDA SON DURUM (Okuma : 9047 Kişi - Yorum : 2 Mesaj)
 01.07.2014 CHP “ATATÜRKÇÜLÜK GÖMLEĞİNİ” Mİ ÇIKARDI? (Okuma : 9626 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 26.06.2014 “BU BİR PROJE, AMAN DESTEKLEYELİM!” (Okuma : 9389 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 24.06.2014 ANAYASA MAHKEMESİ TARİHE GEÇEBİLİR (Okuma : 6865 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 19.06.2014 ÇİFTE VATANDAŞLIK VE CUMHURBAŞKANLIĞI (Okuma : 8546 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
 17.06.2014 ŞEREFİMİZLE YENİLELİM! (Okuma : 518479 Kişi - Yorum : 3 Mesaj)
 12.06.2014 ÇOK GARİP ŞEYLER! (Okuma : 8322 Kişi - Yorum : 0 Mesaj)
  05.08.2018 14:12:00
Rasim Duman
Merhaba, Sn Cevizoğlu, Öğretmenim, Üsküdar YIlmaz Soyak İ...

01.08.2018 12:36:00
Zeynep Cakiroglu Tezgel
Hulki Bey merhaba, Sayfanızda ceviz kabuğu programı iç...

27.07.2018 00:43:00
Cemile hitay
Programın başında orta yaş sonrasnda bireyin dinlenme sü...

23.07.2018 00:41:00
serdar kose
Merhaba Hulki Bey, Umarim yazim ve dusuncelerim tarafi...

22.07.2018 02:38:00
muhsin durlu
Türklerde felsefi düşünceler programındaki konuğunuz ve h...

16.07.2018 12:39:00
Mustafa Yıldırım
Hulki Bey, Bugün KRTde tekrarını yayınladığınız Akıl Ç...

10.07.2018 12:35:00
cagla efesoy
Hulki bey iyi gunler ailecek yillardir sizin takipciniz,i...

09.07.2018 06:47:00
Engin Tosun
Merhaba Hulki bey, Sizden bir ricam var, gunumuzde en ...

05.07.2018 12:34:00
Mehmet Özçelik
hulki bey selamlar. dünyada ve türkiyede şu an çok pop...

03.07.2018 22:59:00
Seda turkoglu
Sevgili ustadimiz o zaman sizi sevenleriniz icin Yuo...

 
 Site Ici Hizli Arama
 

  İletişim Kulübü
E-Posta :
Şifre :
    Beni Hatırla
   

  Yeni Kayıt  Şifremi Unuttum

 
Gizlilik SözleşmesiTelif Bilgisi
Son Güncelleme : 20 Ağustos 2018 Pazartesi
Tüm Hakları Ceviz Kabuğu'na aittir 1994-2018 © İzinsiz alıntı yapılamaz.
Tasarım & Kod : GDTC