14 Aralık 2018 Cuma   

 Gündem

 Bu Hafta

 Kitaplar

Özgeçmiş

Yazı Arşivi

Fotoğraflar

Sık Sorulan Sorular

 
 Hulki Cevizoglu Yazilar

1 Şubat 2018 Perşembe
Ceviz Kabuğu

DNA SPREYİ İLE ADLİ İŞARETLEME (Adli Damga)

Popüler Bilim Dergisi,
Sayı: 259, Şubat-Mart 2018, s. 4-7.

Hulki CEVİZOĞLU
Çoklu Bilimci
(Sosyolog, Sosyal Psikolog, Felsefeci, Gazeteci-Yazar)


Dünyada yeni bir gelişme yaşanıyor. Ben de bu “sosyal gerçek” ile yılbaşı tatili nedeniyle bulunduğum Avrupa’da tesadüfen karşılaştım (Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı?). Türkiye’de henüz bilinmediği için gündeme gelmeyen, hakkında bilimsel makale yazılmayan, bilimsel toplantılarda konu edilmeyen ya da televizyon tartışmalarında duyulmayan önemli bir “sosyal gerçek” ile karşı karşıyayız. Bu sosyolojik gelişme aynı zamanda bireysel, sosyal ve adli psikoloji alanlarını, suç bilimini (kriminolojiyi), felsefeyi ve etik kuralları ilgilendiriyor.

İşin özü şu: DNA spreyi ile insanları işaretleme!

Buna yabancılar “adli işaretleme” diyor. Ben “adli damgalama” (forensic stigma) demenin daha uygun olduğunu düşünüyorum, hatta “sosyal damgalama.” Çünkü, bireyler ilk aşamada biyolojik (kimyasal) olarak, sonra da otorite (polis) tarafından damgalanıyor. Durumun toplumsallaşması, toplum tarafından duyulması ile de toplumsal olarak ötekileştirilip, damgalanmış oluyor. Adli damgalama, toplumsal bir damga ya da sosyal psikolojideki ifadesi ile geçici ostrakismos (sosyal olarak dışlanan kişi) durumuna geliyor.
Sistem nasıl çalışıyor?
Durumun böyle olmadığını savunanlar ve onlara verilen yanıtları, tartışmayı sona bırakıp, sistemin, yeni “sosyal gerçekliğin” nasıl işlediğini açıklayalım:
Avrupa’nın bazı ülkelerinde pilot bölgeler (uygulama alanları) seçilmiş. Buralardaki olası “basit” hırsızlıkları azaltmak için sokaklara, binalara, dükkanlara görünmez biçimde DNA spreyi püskürtme sistemleri kurulmuş. Diyelim ki, o bölgede “fark edilen” bir hırsızlık oldu, dükkân sahibi alarm düğmesine bastı. O anda bölgeye renksiz ve kokusuz DNA spreyi püskürtülüyor. Tabii, hırsız fark edilmeden çalarsa sistem çalışmayacak. Önce çalacak, sonra fark edilecek ve “kaçacak.” Ama o anda, pilot bölgenin tümüne sprey sıkılmış olacak. Yani, yüzlerce masum insan da “DNA spreyi ile işaretlenmiş” olacak!
Bu uygulama farklı biçimde de gerçekleşebiliyor. Kimi mağazalar, çalınması olası ürünlerini önceden DNA sprey ile işaretliyorlar. Buna “DNA duşu” da deniyor. Yani, burada özne olan insan değil nesne olan eşyalar işaretleniyor. Bu sprey (sıvı), sentetik olması nedeniyle SDNA olarak da adlandırılıyor.
Bu sprey çıplak gözle görülmüyor. Polis UV (ultraviyole) ışık ile görüyor. Olay yerine gelen polis, çevreyi UV ışık ile tarıyor ve “işaretlenenleri” yakalıyor.
DNA sıvısının bireylerin üzerinde (teninde), elbiselerinde ve çalınan/çalınmayan (önceden işaretlenmiş mal) üzerinde haftalarca kalabildiği iddia ediliyor.

Özel Tabelalar

Pilot bölgelere caydırıcı olsun diye trafik tabelalarına benzer biçimde (ama mavi değil turuncu renkte) “DNA-Spray” tabelaları konulmuş durumda. Farklı tabelalarda şunlar yazıyor:

“Polis -
HIRSIZLIK ÖNLEME -
DNA SEÇME -
Çalarsan, İşaretlenirsin”

Ya da;

“DNA sprey ile korunan alan - Polis”

Nerelerde Uygulanıyor?

Şimdilik, DNA spreyinin uygulandığı “bilinen” alanlar şunlar:
- Göçmen mahalleri ve suçun kol gezdiği “suç yoğun” bölgelerde.
- Bazı fast-food (McDonalds gibi) dükkânlarında.
- Erasmus Üniversitesi’nde. (4.000’den fazla bilgisayar işaretlenmiş durumda).
- Bazı bilgisayar ve elektronik eşya satan mağazalarda. (Cihazları spreyle işaretlenmiş durumda).
- Bazı demiryollarında. (Çalınmasını engellemek için bakır ve fiber optik kabloların üzerine sıkılarak).

Etik Tartışma ve Karşı Gelişmeler

DNA spreyi ile “işaretlenme”, kesin kanıt olup olmadığı tartışıldığı için, henüz tek başına tutuklanma nedeni sayılmıyor. Şimdilik, polis tarafından incelenip sorguya çekilecek kişi listesine girmek anlamına geliyor. Yanlış alarmlar ise, yüzlerce masum insanın bir anda yanlışlıkla işaretlenmesine de yol açıyor. Alarm doğru da olsa, suçun faili bir kişi iken örneğin bin kişi failmiş gibi hedef oluyor.
Ayrıca, önceden, çalınması kolay nesnelerin (eşyaların) DNA sprey ile görünmez biçimde işaretlemesinde de sıkıntı bulunuyor. Şöyle ki, o eşyalardan birini parasıyla satın alan kişiye de sprey farkında olmadan bulaşmış olacak. Bunun da çok etik bir davranış olduğunu söylemek zor.
Ancak, bireyin “iradesi dışında” böyle bir biyolojik-kimyasal uygulamaya maruz kalması insan haklarına aykırı. Bu aynı zamanda, kişinin DNA’sının başkaları tarafından, üstelik kuşkulu bir nedenle ele geçirilmesi anlamına geliyor. Bu DNA’lar, kişinin kendisine karşı ya da kötü bir amaçla da kullanılma tehlikesi taşıyor.
İşin bir başka ve belki de en tehlikeli boyutu, DNA spreyine maruz kalanların nasıl bir etki ile karşılaşacakları noktası. Çünkü bir iddiaya göre, sentetik de olsa bu sprey insan DNA’sı ile özdeş. Bu uygulama insanın kendi DNA yapısını etkiliyor mu, kalıcı bir değişikliğe neden oluyor mu? Bu konuda, henüz herhangi bir bilimsel ya da siyasi otorite tarafından inandırıcı bir açıklama yapılmış olmasa da, spreyin aşırı karbon içermesi nedeniyle, kanser tehlikesine dikkat çekiliyor. Türkiye’de bilim ve medya dünyası da olayın üzerine gidecek durumda olmadığı için, özellikle yurt dışında böyle bir durumla karşılaşacak masum insanlarımızın ne olacağı hakkında bilgimiz yok.
DNA spreyini savunanlara göre, suç oranlarında hızlı düşüşler gözlenmiştir.
Bir başka gelişme ise pek çok konuda olduğu gibi diyalektik biçimde “karşıtının” ortaya çıkmasıdır. Artık, “DNA izini silen spreylerin” reklamları da yapılmaya başlanmıştır.

KAYNAKLAR

- https://mobile.nytimes.com/2010/10/19/world/europe/19rotterdam.html?referer=https://www.google.nl/, Erişim Tarihi: 12.01.2018.
- http://playtusu.com/haber/2014/05/dna-silen-sprey-gelmistir/, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- https://eksisozluk.com/dna-spray--2744550, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.sabah.de/gundem/2013/7/29/hirsizliga-karsi-dna-spreyi, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.yeniisfikirleri.net/dna-izlerini-silen-gorunmez-sprey/:, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BLVNwcmF5LUFtc3RlcmRhbS5qcGc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.
- http://www.wikizero.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvRG9zeWE6RE5BX1NwcmF5X3NpZ25faW5fUENfSG9vZnRzdHJhYXQsX0Ftc3RlcmRhbS5KUEc, Erişim Tarihi: 15.01.2018.

   
Arkadasima Gonder  Yazdir

Okunma : 2013 Kisi

 Puanla :
 Puan Durum :
  Düşünce / Yorum
Henüz gönderilmiş Yorum / Düşünce kaydı yoktur.
Düşünce / Yorum Yaz
  Diger Yazilari (Son 15 Yazi)
 09.12.2018 “YENİ TOPLUMSAL HAREKETLER” VE PARİS’İN SARI YELEKLİLERİ (Okuma : 891 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 02.12.2018 NAFAKAYI TOPLUMSAL RATİNG ÖDÜYOR ya da KÖTÜ ÖRNEKLERİ KLONLAMAK (Okuma : 860 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 26.11.2018 HER MAHALLEYE BİR MASALCI (Okuma : 2064 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 19.11.2018 BİZ HİÇ MODERN OLMADIK (Okuma : 1904 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 12.11.2018 CESEDİ YEDİLER Mİ? (Okuma : 1901 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 05.11.2018 21. YÜZYILDA, SUUDİ ARABİSTAN DEVLETİ... (Okuma : 1314 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 29.10.2018 CUMHURİYETİN SOSYOLOJİSİ (Okuma : 1873 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 22.10.2018 Konsoloslukta Cinayet: SERİ KATİLLERİN PROFİLLERİ (Okuma : 2107 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 15.10.2018 ORGANSIZ BEDENLER (Okuma : 2083 Kisi - Yorum : 1 Mesaj)
 01.10.2018 AKLAMA STRATEJİLERİ, UNUTMA HİLELERİ (Okuma : 2342 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 24.09.2018 İNTİHARLA DALGA GEÇİLMEZ (Okuma : 2133 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 17.09.2018 AKIL TEMİZLEYİCİ (Okuma : 1372 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 10.09.2018 MORTİDO (Okuma : 1266 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 02.09.2018 TÖRENLER VE KOLEKTİF BELLEK (Okuma : 1498 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
 28.08.2018 BİZİ “BİZ” YAPAN HİKÂYELER (Okuma : 804 Kisi - Yorum : 0 Mesaj)
  07.11.2018 11:46:00
ismail kurt
sayın hulki cevizoğlu, kazım mirşan beyi ceviz kabuğuna k...

04.11.2018 16:43:00
Ahmet Rufai Kaya
Hulki bey mrb sizi Ceviz Kabuğu programından tanıdım, ve ...

11.09.2018 07:58:00
Gokhan
Cep telefonları için site uygulaması (apk) yapmayı düşünü...

10.09.2018 16:40:00
Muharrem celhan
Bilincimız bizim ait yazınız bana Çok ilginç geldi bazı K...

05.08.2018 14:12:00
Rasim Duman
Merhaba, Sn Cevizoğlu, Öğretmenim, Üsküdar YIlmaz Soyak İ...

01.08.2018 12:36:00
Zeynep Cakiroglu Tezgel
Hulki Bey merhaba, Sayfanızda ceviz kabuğu programı iç...

27.07.2018 00:43:00
Cemile hitay
Programın başında orta yaş sonrasnda bireyin dinlenme sü...

23.07.2018 00:41:00
serdar kose
Merhaba Hulki Bey, Umarim yazim ve dusuncelerim tarafi...

22.07.2018 02:38:00
muhsin durlu
Türklerde felsefi düşünceler programındaki konuğunuz ve h...

16.07.2018 12:39:00
Mustafa Yıldırım
Hulki Bey, Bugün KRTde tekrarını yayınladığınız Akıl Ç...

 
 Site Ici Hizli Arama
 

  İletişim Kulübü
E-Posta :
Şifre :
    Beni Hatırla
   

  Yeni Kayıt  Şifremi Unuttum

 
Gizlilik SözleşmesiTelif Bilgisi
Son Güncelleme : 14 Aralık 2018 Cuma
Tüm Hakları Ceviz Kabuğu'na aittir 1994-2018 © İzinsiz alıntı yapılamaz.
Tasarım & Kod : GDTC